پژوهش سولر و کوپر نشان داد مطالعهٔ دقیق مثال‌های حل‌شده در شروع یادگیری می‌تواند از حل مسئلهٔ بی‌راهنما مؤثرتر باشد. راهنمای عملی برای درس‌های مسئله‌محور.
خیلی از داوطلبان وقتی به مبحث تازه‌ای در ریاضی یا فیزیک می‌رسند، مثال‌های حل‌شدهٔ کتاب و جزوه را سریع رد می‌کنند و مستقیم سراغ تست می‌روند. فکر می‌کنند «مثال را که خودشان حل کرده‌اند؛ من باید خودم حل کنم». اما در شروع یادگیری یک مبحث، مثال حل‌شده ابزار یادگیری است، نه چیزی برای رد شدن.
پژوهش سولر و کوپر
در سال ۱۹۸۵ جان سولر (John Sweller) و گراهام کوپر (Graham Cooper) نتیجهٔ چند آزمایش را در نشریهٔ Cognition and Instruction منتشر کردند. موضوع، یادگیری حل مسئله‌های جبر بود. یک گروه از دانش‌آموزان بخش زیادی از زمان تمرین را صرف مطالعهٔ مثال‌های حل‌شده می‌کردند و گروه دیگر همان مسئله‌ها را خودشان حل می‌کردند.
گروه مثال حل‌شده، در مرحلهٔ یادگیری زمان کمتری لازم داشت و بعد هم مسئله‌های مشابه را سریع‌تر و با خطای کمتر حل کرد. توضیح پژوهشگران این بود که تازه‌کارها هنگام حل مسئلهٔ بی‌راهنما بیشتر ذهنشان درگیر آزمون و خطا می‌شود، در حالی که مثال حل‌شده مستقیم الگوی درست را نشان می‌دهد.
این یعنی دیگر لازم نیست خودمان مسئله حل کنیم؟ نه. این اثر بیشتر در شروع یادگیری دیده می‌شود. وقتی روش را یاد گرفتید، باید با حل مستقل مسئله و تست آن را محکم کنید.
یک روش چهارمرحله‌ای برای کنکوری‌ها
- مثال را خط‌به‌خط بخوانید. برای هر قدم از خودتان بپرسید: چرا این کار را کرد؟ از کدام فرمول یا قاعده آمد؟
- مثال را بپوشانید و خودتان بازنویسی کنید. بدون نگاه، همان مثال را از اول حل کنید. هر جا گیر کردید، همان نقطه، نقطهٔ ضعف شماست.
- یک مسئلهٔ مشابه حل کنید. حالا مسئله‌ای با همان ساختار ولی عددها یا شرایط متفاوت را مستقل حل کنید.
- کم‌کم سراغ تست‌های متنوع بروید. وقتی روش جا افتاد، تست‌های مختلف و تمرین درهم کمک می‌کند تشخیص بدهید کدام روش برای کدام سؤال است.
چند هشدار
- دیدن با فهمیدن فرق دارد. اگر مثال را فقط تماشا کنید و توضیح ندهید، احساس یادگیری دارید ولی یادگیری کمی اتفاق می‌افتد؛ دربارهٔ این خطا در توهم یادگیری نوشته‌ایم.
- برای مبحث‌هایی که بلدید لازم نیست. وقتی روشی را خوب بلدید، مطالعهٔ دوبارهٔ مثال‌ها وقت را هدر می‌دهد؛ مستقیم مسئله حل کنید.
- اشتباه‌ها را ثبت کنید. مرحله‌هایی را که در بازنویسی مثال فراموش کردید در دفتر اشتباهات بنویسید.
در ستارگان نسیم‌شهر
اگر در نسیم‌شهر برای کنکور آماده می‌شوید، جزوه‌های فروشگاه ستارگان مثال‌ها و تست‌های دسته‌بندی‌شده دارند که برای همین روش مناسب است. برای سنجیدن منظم پیشرفت هم آزمون‌های قلم‌چی در نمایندگی نسیم‌شهر و برای رفع اشکال درس‌های مسئله‌محور، کلاس‌های تقویتی آموزشگاه ستارگان در دسترس است.
منبع: Sweller و Cooper، «استفاده از مثال‌های حل‌شده به‌جای حل مسئله در یادگیری جبر»، Cognition and Instruction، ۱۹۸۵؛ Dunlosky و همکاران، Psychological Science in the Public Interest، ۲۰۱۳.
