تمرین درهم (Interleaving): چرا تست‌های یک فصل را پشت سر هم نزنیم؟

زدن ۵۰ تست پشت‌سرهم از یک مبحث حس خوبی می‌دهد، اما سر جلسه سؤال‌ها قاطی‌اند. با تمرین درهم یاد بگیرید برای هر سؤال کدام روش را انتخاب کنید.

خیلی از ما عادت داریم یک فصل را بخوانیم و بعد یک‌جا ده‌ها تست از همان فصل بزنیم. درصد بالا می‌رود و حس می‌کنیم مبحث را کامل یاد گرفته‌ایم. اما سر جلسهٔ آزمون، سؤال‌ها با برچسب «این سؤال از فصل ۳ است» نمی‌آیند؛ اول باید بفهمیم سؤال از کدام مبحث است و کدام روش جوابش را می‌دهد. تمرین درهم (Interleaving) دقیقاً همین مهارت را تمرین می‌دهد.

تمرین درهم یعنی چه؟

گروه «دانشمندان یادگیری» (The Learning Scientists)، که روان‌شناسان شناختی و پژوهشگر آموزش هستند، تمرین درهم را این‌طور توضیح می‌دهند: در یک جلسهٔ مطالعه، مدت زیادی فقط روی یک ایده یا یک نوع مسئله نمانید و بین موضوع‌های مرتبط جابه‌جا شوید. نقطهٔ مقابلش تمرین بلوکی است؛ یعنی همهٔ مسئله‌های یک نوع را پشت سر هم حل کنیم و بعد سراغ نوع بعدی برویم.

چرا با اینکه سخت‌تر است، بهتر جواب می‌دهد؟

انتخاب روش درست را تمرین می‌کنید. به گفتهٔ همین پژوهشگران، این روش به‌خصوص در درس‌هایی که حل مسئله دارند، مثل ریاضی و فیزیک، کمک می‌کند برای هر مسئله راه‌حل درست را انتخاب کنید.
شباهت‌ها و تفاوت‌ها را بهتر می‌بینید. وقتی مفهوم‌های شبیه به هم کنار هم تمرین می‌شوند، مرزشان روشن‌تر می‌شود.
حس خوب تمرین بلوکی گول‌زننده است. در مطلبی که این گروه در سال ۲۰۲۳ دربارهٔ یک پژوهش تازه نوشته، تمرین درهم تقریباً همیشه بهتر از تمرین بلوکی بود و در هیچ حالتی بدتر از آن نبود؛ با این حال خود دانش‌آموزان اغلب فکر می‌کردند تمرین بلوکی برایشان بهتر بوده است.

پس اگر موقع تمرین درهم کندتر پیش می‌روید و چند غلط بیشتر دارید، نگران نشوید؛ این سختی بخشی از یادگیری است.

یک مثال کنکوری

فرض کنید در فیزیک، حرکت با شتاب ثابت، سقوط آزاد و نمودار مکان-زمان را خوانده‌اید. به‌جای ۲۰ تست از هر کدام، یک دستهٔ ۱۵ تایی بچینید که از هر سه مبحث در آن باشد و ترتیبش را به هم بزنید. پیش از حل هر تست، یک ثانیه از خودتان بپرسید: «این سؤال از کدام نوع است و چرا؟» همین سؤال کوچک، مهارتی است که سر جلسه لازم دارید.

اندازه نگه دارید

نه آن‌قدر زیاد که شبیه چندکاری شود. دانشمندان یادگیری هشدار می‌دهند اگر خیلی زود‌به‌زود موضوع عوض کنید و روی هیچ‌کدام وقت کافی نگذارید، کار به «چندکاری» شبیه می‌شود. اول هر مبحث را تا حدی یاد بگیرید، بعد درهمش کنید.
موضوع‌های مرتبط را درهم کنید. به گفتهٔ همین گروه، درهم کردن مطالب کاملاً بی‌ربط از درس‌های مختلف ارزش چندانی ندارد؛ مثلاً مبحث‌های یک درس یا نوع‌های مختلف مسئله را با هم قاطی کنید.
بعد از جابه‌جایی، ارتباط بسازید. وقتی از یک مبحث به مبحث دیگر می‌روید، به رابطه‌شان فکر کنید و بعد دوباره با ترتیبی دیگر سراغشان بروید.
با روش‌های مؤثر ترکیبش کنید. تمرین درهم به‌تنهایی کافی نیست؛ روی هر مبحث هم خودآزمایی کنید و فقط جزوه را دوباره نخوانید یا رونویسی نکنید. دربارهٔ خودآزمایی در دوباره‌خوانی کافی نیست نوشته‌ایم.

در برنامهٔ هفتگی‌تان

این گروه پیشنهاد می‌کند در هر جلسهٔ مطالعه، کنار مطالب تازه، مطالب قدیمی‌تر را هم مرور کنید. یک راه ساده: هر روز بخش کوچکی از تست‌ها را به مبحث‌های هفته‌های قبل بدهید و آن‌ها را لابه‌لای تست‌های مبحث تازه بزنید. آزمون‌های آزمایشی قلم‌چی هم به‌خاطر بودجه‌بندی‌شان سؤال‌های چند مبحث را کنار هم می‌آورند؛ بعد از هر آزمون، با تحلیل کارنامه در ۵ مرحله ببینید در تشخیص نوع سؤال کجا اشتباه کرده‌اید.