چرا با چند بار خواندن و هایلایت کردن احساس می‌کنیم درس را بلدیم، اما سر آزمون یادمان نمی‌آید؟ پژوهش‌ها چه روش‌هایی را مؤثرتر می‌دانند؟
صفحه‌های کتاب پر از رنگ زرد و صورتی است، هر فصل را دو سه بار خوانده‌اید و حس می‌کنید همه‌چیز آشناست. اما در آزمون قلم‌چی همان مبحث، تست‌ها جور دیگری به نظر می‌رسند. این تجربهٔ رایج یک اسم دارد که در میان دانش‌آموزان معروف شده: توهم یادگیری؛ یعنی آشنا بودن یک مطلب را با بلد بودن آن اشتباه می‌گیریم.
پژوهش‌ها دربارهٔ دوباره‌خوانی و هایلایت چه می‌گویند؟
در سال ۲۰۱۳ گروهی از روان‌شناسان شناختی به سرپرستی جان دانلوسکی (John Dunlosky) ده روش رایج مطالعه را بررسی کردند و نتیجه را در مجلهٔ انجمن علوم روان‌شناختی آمریکا (APS) منتشر کردند. آن‌ها هایلایت کردن و دوباره‌خوانی را دقیقاً به این دلیل بررسی کردند که دانش‌آموزان خیلی به آن‌ها تکیه می‌کنند.
نتیجه این بود که هایلایت کردن و دوباره‌خوانی در گروه «فایدهٔ کم» قرار گرفتند (کنار خلاصه‌نویسی، روش کلمهٔ کلیدی و تصویرسازی ذهنی از متن). در مقابل، آزمون دادن از خود و مطالعهٔ فاصله‌دار «فایدهٔ زیاد» گرفتند، چون برای سنین و سطح‌های مختلف و در انواع آزمون‌ها مؤثر بوده‌اند. روش‌هایی مثل پرسش «چرا»، توضیح دادن برای خود و تمرین درهم هم «فایدهٔ متوسط» گرفتند.
نکته: «فایدهٔ کم» به این معنا نیست که این کارها هیچ اثری ندارند؛ یعنی شواهد نشان نمی‌دهد که به‌طور پایدار و در شرایط مختلف نتیجه را بهتر کنند، پس نباید ستون اصلی مطالعه باشند.
چطور بفهمیم دچار توهم یادگیری شده‌ایم؟
- بعد از خواندن، کتاب را می‌بندید و نمی‌توانید نکته‌های اصلی را بدون نگاه بنویسید.
- متن را که می‌بینید «آشنا» است، اما تست مفهومی همان مبحث را نمی‌توانید بزنید.
- بیشتر وقت مطالعه‌تان صرف خواندن دوباره یا رنگ کردن جمله‌ها می‌شود، نه حل سؤال.
به جای آن چه کنیم؟
- یک بار دقیق بخوانید، بعد کتاب را ببندید. بعد از هر بخش، آنچه را یادتان مانده روی کاغذ بنویسید یا بلند بگویید؛ این همان خودآزمایی است. روشش را در مرور فاصله‌دار و خودآزمایی توضیح داده‌ایم.
- مرورها را پخش کنید. به جای سه بار خواندن پشت سر هم، یک مبحث را امروز، چند روز بعد و هفتهٔ بعد مرور کنید و هر بار با سؤال شروع کنید.
- تست را زود شروع کنید. منتظر نمانید که «همه‌چیز را کامل بلد شوید». تست زدن خودش بخشی از یاد گرفتن است. برای اینکه تست‌ها را مخلوط بزنید، تمرین درهم را ببینید.
- اگر هایلایت می‌کنید، کم و هدفمند باشد. فقط بعد از اینکه یک پاراگراف را کامل خواندید، یکی دو کلمهٔ کلیدی را علامت بزنید و کنارش یک سؤال بنویسید تا در مرور بعدی به جای خواندن دوباره، به آن سؤال جواب بدهید.
- از دانسته‌هایتان بپرسید «چرا؟». پرسش‌های «چرا» و «چگونه» (روش بسط) آشنایی سطحی را به فهم تبدیل می‌کنند.
جزوه هم همین‌طور
جزوهٔ خوب برای خواندن چندباره نیست؛ برای این است که سریع مرور کنید و بعد خودتان را بسنجید. جزوه‌ای انتخاب کنید که کنار درسنامه، سؤال و تست دسته‌بندی‌شده داشته باشد. معیارهای انتخاب را در راهنمای انتخاب جزوهٔ کنکور نوشته‌ایم و جزوه‌های ستارگان در فروشگاه جزوه در دسترس است.
در ستارگان نسیم‌شهر
اگر در نسیم‌شهر هستید و می‌خواهید بدانید کدام بخش‌ها را واقعاً بلدید، آزمون‌های منظم بهترین آینه است. برای شرکت در آزمون‌های آزمایشی به نمایندگی رسمی قلم‌چی در نسیم‌شهر و برای کلاس‌های تقویتی و رفع اشکال به آموزشگاه تقویتی ستارگان سر بزنید.
منبع: Dunlosky و همکاران، «بهبود یادگیری دانش‌آموزان با روش‌های مؤثر یادگیری»، Psychological Science in the Public Interest، انجمن علوم روان‌شناختی آمریکا (APS)، ۲۰۱۳ (متن کامل: DOI مقاله)
