باور رایج می‌گوید جواب اول را عوض نکنید؛ اما در یک پژوهش معروف، بیشتر تغییرها از غلط به درست بود. کی جواب را عوض کنیم و کی نه؟ راهنمای عملی تست‌زنی.
تقریباً همهٔ ما این توصیه را شنیده‌ایم: «سر جلسه اگر شک کردی، جواب اولت را عوض نکن؛ حس اول معمولاً درست است.» این جمله آن‌قدر تکرار شده که خیلی از داوطلبان کنکور حتی وقتی اشتباهشان را پیدا می‌کنند، از ترس پشیمانی به گزینهٔ اول می‌چسبند. اما شواهد پژوهشی تصویر دیگری نشان می‌دهد.
پژوهش «خطای حس اول»
سال ۲۰۰۵ سه روان‌شناس به نام‌های جاستین کروگر، دریک ویرتز و دیل میلر مقاله‌ای در مجلهٔ Journal of Personality and Social Psychology منتشر کردند. آن‌ها در چکیدهٔ مقاله می‌نویسند که بیشتر مردم فکر می‌کنند نباید جواب تست را عوض کرد، اما تقریباً همهٔ پژوهش‌های این حوزه خلاف آن را نشان داده‌اند: بیشتر تغییرها از غلط به درست است و کسانی که جوابشان را عوض می‌کنند معمولاً نمرهٔ بهتری می‌گیرند.
به گزارش نشریهٔ انجمن روان‌شناسی آمریکا (APA Monitor)، پژوهشگران برگه‌های امتحان میان‌ترم ۱۵۶۱ دانشجو را برای پیدا کردن جای پاک‌کن بررسی کردند. نتیجه این بود:
- حدود ۵۱ درصد تغییرها از غلط به درست بود؛
- حدود ۲۵ درصد از درست به غلط؛
- و حدود ۲۳ درصد از یک جواب غلط به جواب غلط دیگر.
یعنی تغییرهای سودمند تقریباً دو برابر تغییرهای زیان‌بار بودند. جالب‌تر اینکه وقتی از گروهی از همین دانشجوها نظرشان را پرسیدند، حدود سه‌چهارمشان انتظار داشتند نتیجه برعکس باشد.
چرا این باور غلط این‌قدر محکم است؟
توضیح پژوهشگران ساده است: اگر جواب درست را به غلط تبدیل کنید، حسرت «ای کاش دست نزده بودم» خیلی تلخ‌تر از حالتی است که روی یک جواب غلط مانده‌اید. همین تلخی باعث می‌شود آن موارد بیشتر در ذهن بمانند و خیال کنیم زیاد اتفاق می‌افتند. به تعبیر خود کروگر در گفت‌وگو با APA، مشکل این نیست که حس اول همیشه بد است؛ مشکل این است که آدم‌ها در عوض کردن جواب بیش از حد محتاط‌اند.
یک احتیاط مهم
این پژوهش روی امتحان دانشگاهی در آمریکا انجام شده، نه روی کنکور. پس معنایش این نیست که «هر وقت شک کردید، عوض کنید». پیام درست‌تر این است: ترس از پشیمانی نباید جلوی اصلاح یک اشتباه واقعی را بگیرد. در کنکور و آزمون‌های آزمایشی نمرهٔ منفی هم داریم؛ برای حساب‌وکتاب آن، مطلب نمرهٔ منفی و تست‌زنی را بخوانید.
قانون عملی سر جلسه
- با دلیل عوض کنید، نه با دلهره. اگر صورت سؤال را دوباره خواندید و قیدی مثل «نادرست» یا «همواره» را تازه دیدید، یا در محاسبه خطا پیدا کردید، جواب را اصلاح کنید.
- اگر فقط حس بدی دارید و دلیل تازه‌ای پیدا نکرده‌اید، وقت را صرف سؤال‌های دیگر کنید.
- کنار تست‌های مشکوک علامت بگذارید تا در دور دوم با ذهن آرام‌تر برگردید.
- در آزمون‌های آزمایشی آمار بگیرید. کنار هر جواب عوض‌شده یک علامت کوچک بزنید و بعد از کارنامه بشمارید چند تا از غلط به درست رفت و چند تا برعکس. این آمار شخصی شما از هر توصیهٔ عمومی دقیق‌تر است و جای خوبش دفتر اشتباهات است.
در نسیم‌شهر، کجا تمرین کنیم؟
بهترین جا برای امتحان کردن این قانون، آزمون واقعی با زمان‌بندی جدی است؛ مثل آزمون‌های نمایندگی قلم‌چی نسیم‌شهر. بعد از هر آزمون، تحلیل کارنامه در پنج مرحله کمک می‌کند ببینید تغییر جواب‌ها به نفعتان بوده یا نه. برای برنامهٔ کلی و مشاوره هم صفحهٔ کنکور نسیم‌شهر و آموزشگاه ستارگان در خدمت شماست.
منبع: APA Monitor، آوریل ۲۰۰۵: Trust your first instincts: Fallacious folklore?؛ چکیدهٔ مقالهٔ Counterfactual Thinking and the First Instinct Fallacy، دانشکدهٔ کسب‌وکار استنفورد.
