شکل بکشید، بهتر یاد بگیرید: کدگذاری دوگانه برای درس‌های کنکور

خیلی از دانش‌آموزان شکل‌های کتاب درسی را رد می‌کنند و فقط متن را می‌خوانند؛ یا برعکس، فقط به شکل نگاه می‌کنند و از توضیحش می‌گذرند. پژوهشگران یادگیری روشی را پیشنهاد می‌کنند که هر دو را با هم به کار می‌گیرد: کدگذاری دوگانه (Dual Coding).

کدگذاری دوگانه چیست؟

به توضیح گروه «دانشمندان یادگیری» (The Learning Scientists)، کدگذاری دوگانه یعنی ترکیب مطالب کلامی با مطالب تصویری. وقتی یک اطلاعات را هم به‌صورت کلمه و هم به‌صورت تصویر داشته باشید، دو راه برای به یاد آوردنش دارید. ممکن است سر جلسه توضیح متنی یادتان نیاید، اما بتوانید شکلی را که کشیده بودید دوباره بکشید و همان شکل بقیهٔ مطلب را به یادتان بیاورد. تصویر کردن مطلب‌های انتزاعی هم آن‌ها را ملموس‌تر و فهمیدنشان را آسان‌تر می‌کند.

چهار قدم برای اجرا

1. شکل و متن را کنار هم بگذارید. در کتاب درسی یا جزوهٔ کلاس، شکل‌هایی را که به متن مربوط‌اند پیدا کنید و بپرسید: متن چطور همین شکل را توضیح می‌دهد؟ شکل چه چیزی را نشان می‌دهد که در متن نیامده، و برعکس؟
2. متن را بپوشانید و شکل را توضیح دهید. فقط به شکل نگاه کنید و با زبان خودتان بگویید چه چیزی را نشان می‌دهد.
3. شکل را بپوشانید و خودتان بکشید. از روی متن، شکل خودتان را بکشید. لازم نیست عین شکل کتاب باشد؛ کافی است همان مطلب را درست نشان دهد.
4. همه‌چیز را کنار بگذارید و از حافظه بازسازی کنید. روی یک برگهٔ سفید هم توضیح را بنویسید و هم شکل را بکشید، بعد با کتاب مقایسه کنید و جاهای خالی را کامل کنید. این قدم همان خودآزمایی است که در دوباره‌خوانی کافی نیست درباره‌اش نوشته‌ایم.

هر درس، شکل مناسب خودش

به گفتهٔ همین پژوهشگران، بعضی نوع تصویرها برای بعضی مطالب مناسب‌ترند؛ مثلاً خط زمانی برای تاریخ و نمودار و شکل برای زیست. چند پیشنهاد:

• زیست‌شناسی: شکل اندام‌ها و مسیرها، مثل مسیر جریان خون یا مراحل یک فرایند، را با برچسب‌گذاری از حافظه بکشید.
• فیزیک: پیش از حل مسئله، شکل وضعیت، بردار نیروها یا نمودار حرکت را رسم کنید.
• شیمی: برای مقایسهٔ مفهوم‌های شبیه به هم، جدول یا نمودار مقایسه‌ای بسازید.
• تاریخ و درس‌های انسانی: رویدادها را روی یک خط زمانی بچینید.

دو اشتباه رایج

• تصویر تزئینی کمکی نمی‌کند. شکلی به‌درد می‌خورد که همان مفهوم را نشان دهد، نه نقاشی کنار صفحه. هنر نقاشی هم لازم نیست؛ آدمک و فلش کافی است، به شرطی که برای خودتان روشن باشد.
• «من دیداری‌ام» بهانه نشود. دانشمندان یادگیری تأکید می‌کنند پژوهش‌های زیادی نشان داده‌اند که تطبیق مطالعه با «سبک یادگیری» شخصی، یادگیری را بهتر نمی‌کند. همه، فارغ از اینکه کدام را ترجیح می‌دهند، با ترکیب کلمه و تصویر بهتر یاد می‌گیرند.

کنار جزوه‌ها و کتاب درسی

ستون یادداشت جزوه‌نویسی کرنل جای خوبی برای شکل‌های کوچک کنار توضیح‌هاست. اگر از جزوهٔ آماده استفاده می‌کنید، شکل‌هایش را با همین چهار قدم تمرین کنید؛ معیارهای انتخاب جزوه را در راهنمای انتخاب جزوهٔ کنکور نوشته‌ایم و جزوه‌های ستارگان در فروشگاه جزوه هستند.

در ستارگان نسیم‌شهر

برای کلاس‌های تقویتی و کنکور در نسیم‌شهر به صفحهٔ آموزشگاه تقویتی ستارگان سر بزنید و برای آزمون‌های آزمایشی با نمایندگی رسمی قلم‌چی در نسیم‌شهر در تماس باشید.

منبع: The Learning Scientists، «یادگیری با کدگذاری دوگانه» و پادکست همان گروه، قسمت ۱۵: تمرین درهم، بسط، کدگذاری دوگانه و مثال‌های عینی